Disk2vhd Nedir? Fiziksel Sunucuları Sanallaştırma (P2V) Rehberi

Disk2vhd’yi kim geliştirdi?

Aracı Mark Russinovich ve Bryce Cogswell geliştirdi; bugün Microsoft’un Sysinternals ailesinin bir parçası olarak dağıtılıyor. Yani arkasında Microsoft var, kurulum istemiyor; indirip çalıştırıyorsunuz, o kadar. Güncel sürümü Sysinternals sayfasından ücretsiz indirebilirsiniz.

Disk2vhd ne işe yarar?

Kısacası P2V (Physical-to-Virtual), yani fizikselden sanala geçişi en az zahmetle halletmek için var. Sahada en çok şu senaryolarda işimize yarıyor:

• Yaşlanan sunucuyu kurtarmak: Donanımı artık güven vermeyen fiziksel sunucuyu olduğu gibi Hyper-V’ye taşımak.
• Güvenli test ortamı: Çalışan sistemin anlık kopyasını alıp riskli güncellemeleri ya da denemeleri sanal kopya üzerinde yapmak.
• Eski yazılımı yaşatmak: Yeni donanımda çalışmayan eski uygulamaları donanım bağımlılığından kurtarıp sanal makinede çalıştırmaya devam etmek.
• Hızlı yedek: Kritik bir işlem öncesi “geri dönebileceğim bir kopyam olsun” demek için imaj almak.

Arayüzdeki seçenekler ne anlama geliyor?

Disk2vhd’nin arayüzü tek pencereden ibaret, ama kutucukların her biri sonucu ciddi şekilde etkiliyor:

• VHD File name: İmajın nereye, hangi adla kaydedileceği. Mümkünse imajı aldığınız diskten farklı bir diske ya da ağ paylaşımına yazdırın; hem daha hızlı olur hem de kaynak diski yormazsınız.
• Prepare for use in Virtual PC: Eski Microsoft Virtual PC için sürücü ayarı yapar. Hyper-V kullanıyorsanız işaretlemeyin.
• Use Vhdx: İşaretliyken .vhdx, değilken eski .vhd üretir. 2 TB üstü disk desteği ve daha dayanıklı yapı için işaretli kalsın.
• Use Volume Shadow Copy: Windows’un VSS servisiyle diskin tutarlı bir anlık görüntüsünü alır. Makine çalışırken bile veriler bozulmadan kopyalanır; kapatmak için bir sebebiniz yok.
• Volumes to include: İmaja girecek bölümler. Açılabilir (bootable) bir sanal makine istiyorsanız C: ile birlikte System Reserved / EFI bölümünü de mutlaka seçin; yalnızca C:’yi alırsanız sanal makine açılmaz.

Adım adım: Disk2vhd ile imaj almak

İşin pratiği aslında birkaç dakikalık ayar, gerisi bekleme. Sırayla gidelim:

1. Disk2vhd’yi indirip zip’ten çıkarın; disk2vhd64.exe dosyasını yönetici olarak çalıştırın.
2. Hedef dosya adını ve konumunu seçin. Kaynak diskten farklı bir disk ya da ağ paylaşımı tercih edin.
3. Use Vhdx ve Use Volume Shadow Copy işaretli kalsın; Prepare for use in Virtual PC işaretini kaldırın.
4. C: ile birlikte System Reserved / EFI bölümünü seçin. Büyük veri disklerini ayrı bir imaj olarak almak hem süreyi kısaltır hem yönetimi kolaylaştırır.
5. Create düğmesine basın. Süre disk boyutuna ve hıza bağlı; dolu bir 200 GB disk bir saati bulabilir.
6. Hyper-V’de yeni bir sanal makine oluşturup “Use an existing virtual hard disk” seçeneğiyle .vhdx dosyasını bağlayın. Diskiniz GPT/UEFI ise Generation 2, MBR ise Generation 1 seçmeniz gerekiyor; yanlış nesil seçilen makine açılmaz.
7. İlk açılışı ağ bağdaştırıcısı takılı olmadan yapın. Windows yeni donanımın sürücülerini yükleyip yeniden başlatma isteyecek; sonrasında ağı verip lisans etkinleştirmesini kontrol edin.

VHD mi, VHDX mi?

VHD (Virtual Hard Disk)

Microsoft’un klasik sanal disk formatı. 2 TB sınırı var ve elektrik kesintisinde bozulmaya karşı VHDX kadar dirençli değil. Bugün yalnızca çok eski bir Hyper-V ya da Virtual PC ile çalışmanız gerekiyorsa tercih edin.

VHDX

Windows Server 2012 ile gelen yeni format. 64 TB’a kadar disk destekliyor, güç kesintilerine karşı günlükleme (logging) ile veri bütünlüğünü koruyor ve dinamik genişleyen disklerde daha iyi performans veriyor. Tereddüt ediyorsanız VHDX deyin, bitsin.

Çalışan makineden imaj almanın yan etkisi var mı?

Disk2vhd, arka planda Volume Shadow Copy Service (VSS) kullandığı için işletim sistemini kapatmadan canlı imaj alabiliyor. Bu çok pratik, ama birkaç noktayı bilmek gerekiyor:

• Performans: İmaj sırasında disk I/O ve işlemci kullanımı ciddi artar; sunucu geçici olarak yavaşlar. Mümkünse mesai dışında yapın.
• Veritabanı tutarlılığı: SQL Server, Exchange ya da Active Directory gibi sürekli yazan servislerde VSS her zaman kusursuz sonuç vermez. En temizi, imaj öncesi bu servisleri durdurmak.
• IP ve isim çakışması: Sanal kopya, fiziksel makineyle aynı hostname, IP ve MAC bilgisiyle açılır. İkisi aynı anda ağdaysa ortalık karışır; sanal makineyi ilk açışta ağdan izole edin.
• Lisans: Windows ve bazı uygulamalar donanım değişikliğini fark edip yeniden etkinleştirme isteyebilir. Lisans bilgilerinizi el altında bulundurun.

Hyper-V dışına çıkmak: Proxmox, VMware ve diğerleri

Disk2vhd yalnızca VHD/VHDX üretir, ama bu sizi Hyper-V’ye mahkûm etmez. Dönüştürme araçlarıyla imajı başka platformlara da taşıyabilirsiniz:

Proxmox VE (KVM)

qemu-img ile .vhdx dosyasını RAW ya da QCOW2 formatına çevirmek tek satır:

qemu-img convert -f vhdx -O qcow2 imaj.vhdx imaj.qcow2

Ardından dosyayı qm importdisk ile mevcut bir sanal makineye bağlayabilirsiniz (100 sanal makinenin kimliği, local-lvm hedef depolama):

qm importdisk 100 imaj.qcow2 local-lvm

VMware ESXi / Workstation

StarWind V2V Converter ya da VMware vCenter Converter ile VHDX imajını doğrudan .vmdk formatına çevirebilirsiniz. StarWind’in ücretsiz olması ve dönüşüm sırasında açılış (boot) düzeltmelerini de yapması işleri epey kolaylaştırıyor.